Kontrola Państwowej Inspekcji Pracy kojarzyła się dotychczas przede wszystkim ze sprawdzaniem dokumentacji pracowniczej, czasu pracy oraz przestrzegania zasad BHP. Od 8 lipca 2026 roku zakres uprawnień PIP jest jednak znacznie szerszy. Inspektorzy mogą skuteczniej sprawdzać, czy umowa zlecenia albo kontrakt B2B nie zastępują w rzeczywistości umowy o pracę.
Oto trzy najważniejsze zmiany, które mogą mieć znaczenie dla przedsiębiorców zatrudniających pracowników lub współpracujących z osobami na podstawie umów cywilnoprawnych.
1. „Czy PIP może uznać umowę zlecenia albo B2B za etat?”
Tak, jeżeli rzeczywiste warunki wykonywania obowiązków odpowiadają stosunkowi pracy. Sama nazwa podpisanej umowy nie przesądza o tym, czy współpraca ma charakter cywilnoprawny.
Inspektorzy sprawdzają między innymi, czy dana osoba:
- wykonuje obowiązki osobiście,
- pracuje pod kierownictwem przełożonego,
- ma wyznaczone miejsce i godziny pracy,
- wykonuje regularnie powtarzające się zadania,
- otrzymuje wynagrodzenie za wykonywaną pracę.
Co warto wiedzieć: Przekształcenie umowy nie następuje automatycznie podczas pierwszej czynności kontrolnej. Inspektor najpierw umożliwia stronom przedstawienie stanowiska, a następnie może wydać polecenie usunięcia naruszenia. Jeżeli przedsiębiorca nie wykona polecenia, okręgowy inspektor pracy może wydać decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy.
Od takiej decyzji przysługuje odwołanie do sądu pracy w terminie miesiąca od jej doręczenia. Decyzja wywołuje skutki od dnia jej wydania. Ustalenie istnienia stosunku pracy za wcześniejszy okres może natomiast wymagać postępowania przed sądem.
2. „Czy kontrola PIP może zostać przeprowadzona zdalnie?”
Nowe przepisy umożliwiają przeprowadzenie całej kontroli albo wybranych czynności kontrolnych na odległość. Inspektor może zażądać przeprowadzenia transmisji internetowej, złożenia wyjaśnień oraz przekazania dokumentów w formie elektronicznej.
Kontrola może obejmować między innymi:
- umowy o pracę i umowy cywilnoprawne,
- akta osobowe,
- ewidencję czasu pracy,
- dokumenty związane z wynagrodzeniami,
- informacje dotyczące osób prowadzących działalność gospodarczą i wykonujących pracę na rzecz kontrolowanego podmiotu.
Dlaczego to ważne: Brak wizyty inspektora w siedzibie firmy nie oznacza, że kontrola nie może zostać przeprowadzona. PIP uzyskała również szersze możliwości korzystania z danych ZUS oraz przekazywania tej instytucji informacji ustalonych podczas kontroli. Współpraca PIP, ZUS i Krajowej Administracji Skarbowej ma umożliwić dokładniejsze typowanie podmiotów do kontroli.
Nowe zasady mogą dotyczyć także osób, które wykonywały pracę na rzecz przedsiębiorcy w okresie roku poprzedzającego rozpoczęcie kontroli.
3. „Czy można wcześniej sprawdzić, czy dana współpraca jest zgodna z przepisami?”
Od 8 lipca 2026 roku przedsiębiorca może wystąpić do Głównego Inspektora Pracy o indywidualną interpretację. Jej przedmiotem jest ustalenie, czy przedstawiony sposób współpracy spełnia warunki stosunku pracy określone w Kodeksie pracy.
Wniosek może dotyczyć zarówno istniejącej umowy, jak i współpracy planowanej w przyszłości. Należy w nim dokładnie opisać zasady wykonywania obowiązków, przedstawić własne stanowisko oraz dołączyć potwierdzenie wniesienia opłaty.
Wskazówka eksperta: Koszt wydania interpretacji wynosi 40 zł, a Główny Inspektor Pracy powinien wydać ją w terminie nieprzekraczającym 30 dni od otrzymania kompletnego wniosku. Interpretacja jest wiążąca dla organów PIP i chroni przedsiębiorcę przed sankcjami w zakresie, w jakim zastosował się on do jej treści.
Ochrona obowiązuje jednak wyłącznie wtedy, gdy rzeczywiste warunki współpracy odpowiadają informacjom przedstawionym we wniosku. Jeśli podczas kontroli inspektor ustali, że praca wygląda inaczej, może ponownie ocenić charakter zatrudnienia.
Podsumowanie: co oznaczają nowe przepisy?
Nowelizacja nie oznacza zakazu zawierania umów zlecenia ani kontraktów B2B. Kluczowe znaczenie ma jednak nie nazwa dokumentu, lecz sposób wykonywania pracy. Jeżeli współpraca posiada cechy podporządkowania charakterystyczne dla etatu, PIP może zakwestionować zastosowaną formę zatrudnienia.
Za zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach właściwych dla stosunku pracy grozi obecnie grzywna od 2 000 do 60 000 zł. Jednocześnie podmioty, które zawarły takie umowy przed 8 lipca 2026 roku, otrzymały 12 miesięcy na dobrowolne doprowadzenie zatrudnienia do stanu zgodnego z przepisami. Okres ten upływa 8 lipca 2027 roku.
